Hoe de kaart tot stand komt
Buurt & Raad vergelijkt twee verkiezingen die vijf maanden na elkaar plaatsvonden: de Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober 2025 en de gemeenteraadsverkiezing van 18 maart 2026. Bijna dezelfde mensen stemden op dezelfde plekken. Dat maakt het mogelijk te zien hoe landelijk stemgedrag zich vertaalt naar lokaal stemgedrag, buurt voor buurt.
Van stembureau naar gebied
De Kiesraad publiceert de uitslag van elk stembureau, met de postcode van het gebouw. Stembureaus met dezelfde postcode tellen we samen als één stemlocatie. Elke locatie krijgt een verzorgingsgebied: het deel van de gemeente waarvoor die locatie het dichtstbij is. Dat zijn de vlakken op de kaart.
Iedereen mag in elk stembureau van de eigen gemeente stemmen. Een gebied is dus een benadering van wie er stemde, geen exacte buurt. Stembureaus op stations, in gemeentehuizen of als drive-in trekken kiezers van elders; daar waren meer stemmers dan ingedeelde kiesgerechtigden. Die locaties tellen wel mee voor de partijverdeling op de kaart, maar niet voor de opkomst en niet voor de verhuisstromen.
Buurtkenmerken
De kenmerken komen uit de Kerncijfers wijken en buurten 2024 van het CBS. Per gebied nemen we het gemiddelde van de buurten die erin vallen, gewogen naar het aantal inwoners dat in het gebied woont. Ontbreekt een buurtwaarde vanwege geheimhouding, dan gebruiken we de wijkwaarde. Inkomen gaat over 2022, het meest recente jaar dat per buurt beschikbaar is.
Gemeenten zonder kiesgerechtigden per stembureau
Niet elke gemeente publiceert hoeveel kiesgerechtigden bij elk stembureau horen. Voor die gemeenten schatten we dat aantal uit het aantal volwassen inwoners in het verzorgingsgebied, en schalen het zo dat het totaal klopt met het officiële aantal kiesgerechtigden van de gemeente. Deze gemeenten zijn op hun pagina gemarkeerd. Opkomst per gebied en verhuisstromen zijn daar minder zeker.
Verhuisstromen
Hoeveel PVV-kiezers van 2025 stemden in 2026 lokaal? Dat staat nergens: stemmen is geheim. We schatten het met ecologische inferentie. Het idee: waar in 2025 veel PVV werd gestemd en in 2026 veel lokaal, is het aannemelijk dat PVV-kiezers lokaal stemden. Over tientallen locaties per gemeente samen levert dat een schatting op van de overgangskansen tussen partijen, inclusief thuisblijven.
We gebruiken een Bayesiaans hiërarchisch model. Gemeenten binnen dezelfde provincie delen informatie, zodat kleine gemeenten toch stabiele schattingen krijgen. Het model rekent ook met kiezers die alleen bij de raadsverkiezing mochten stemmen, zoals inwoners met een andere EU-nationaliteit.
Het model is getest. In een simulatie met nep-uitslagen van bekende samenstelling vond het de echte waarden terug: de 90%-intervallen bevatten de echte waarde in 90% van de gevallen. Een snellere benadering, die het rekenwerk van uren naar minuten zou brengen, haalde in dezelfde test maar 27% en wordt daarom niet gebruikt.
Het model rekent per provincie (grote provincies in twee of drie delen), telkens met vier onafhankelijke rekenketens die op dezelfde uitkomst moeten uitkomen. In één deel (Zuid-Holland-noord) bleef één keten vanaf de start stilstaan; die is weggelaten, en de overige drie komen goed overeen. Locaties met een onmogelijke opkomst, meestal door geschatte kiesgerechtigden, tellen voor de verhuisstromen niet mee.
Lees de verhuisstromen als schattingen met een marge. Waar twee groepen kiezers in dezelfde buurten wonen, kan het model ze slecht uit elkaar houden. Uitkomsten tegen 0% of 100% zijn daarvan meestal het gevolg.
Buurtpatronen
Per gemeente schatten we met een regressie hoe zes buurtkenmerken samenhangen met het aandeel lokale partijen en met de opkomstdaling. Alle kenmerken staan tegelijk in het model. Ook hier delen gemeenten informatie: een gemeente met weinig stemlocaties leunt op het landelijke patroon. Uitkomsten zijn in procentpunten per standaardafwijking van het kenmerk.
Bronnen
- Kiesraad, verkiezingsuitslagen Tweede Kamer 2025 en gemeenteraad 2026, per stembureau (CC0), via data.overheid.nl.
- CBS, Kerncijfers wijken en buurten 2024.
- PDOK, Wijk- en buurtkaart 2024, Locatieserver en BRT-achtergrondkaart (Kadaster).
De uitslagen van de raadsverkiezing 2026 zijn door de Kiesraad als voorlopig gepubliceerd. Gorinchem staat erin met de uitslag van de herstemming van april 2026.